Hammasi bir quvonarsiz qo‘ng‘iroqdan boshlandi…
Bu g‘oya muammodan tug‘ildi. Mirkamol Shonazarovning professional tarjimon do‘sti bir kuni tibbiy qo‘ng‘iroq paytida qiyin ahvolda qoladi. Bemorning aksenti tushunarsiz, tibbiy atamalar juda murakkab, yordamga esa faqat Google’ning avtomatik subtitrlari bor edi. Google esa sekin ishlar, faqat bitta tilni tushunar va tibbiy atamalarni noto‘g‘ri yozardi. Tarjimon taxmin qilib ishlashga majbur bo‘ldi. Tibbiyotda esa taxmin qilish — bu xavf degani.
Mirkamol bu haqda o‘zining eski qadrdoni, dasturchi Bahodir Rajabovga aytib berdi. Qiziq tomoni, ular aslida hayotda emas, Discord’da video o‘yinlar o‘ynab tanishib qolishgan edi. Onlayn do‘stlik mustahkam bo‘lib chiqdi va 2023-yilda Bahodir Polshaga ko‘chib o‘tgach, ular nihoyat yuzma-yuz ko‘rishib, birga loyiha qilishga kirishishdi.
Mirkamol muammoni tushuntirishi bilan Bahodir ishga kirishdi. Dam olish kunlarining o‘zidayoq u dastlabki prototipni yozib chiqdi. Oddiygina narsa edi, lekin ishladi! Ertasiga tarjimon uni real qo‘ng‘iroqda sinab ko‘rdi: ekranda real vaqtda tarjima keta boshladi, eng muhimi — murakkab tibbiy atamalar bexato yozilayotgandi.
Tarjimonlar uchun hech kim bosh qotirmayotgandi
Tarjima bozori aslida juda katta — global miqyosda 11,7 milliard dollarlik soha. Dunyo bo‘ylab 600 mingdan ortiq professional tarjimonlar shifoxonalar, sudlar va biznesda ishlaydi. Bu yerda bitta so‘zni noto‘g‘ri tarjima qilish noto‘g‘ri diagnozga yoki sud qarorining o‘zgarishiga olib kelishi mumkin.
Lekin texnologiya masalasiga kelganda, tarjimonlarda tanlov yo‘q edi: yo ularni ishdan bo‘shatib, o‘rnini egallamoqchi bo‘lgan AI, yoki hech narsa.
Bozordagi Wordly kabi vositalar tarjimonni zanjirdan olib tashlab, mashina tarjimasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri mijozga uzatishga urinardi. Otter.ai kabi dasturlar esa umumiy so‘zlashuv uchun mo‘ljallangan bo‘lib, maxsus atamalarni tushunmasdi va sekin ishlardi.
"Hech kim tarjimonlarga yordam berishni o‘ylamasdi," — deydi Bahodir. "Hamma ularning o‘rnini bosishga harakat qilardi. Biz buni noto‘g‘ri deb bildik. Bu mutaxassislar o‘z ishining ustasi, ularga shunchaki yaxshiroq qurol kerak edi."
Muammoni ichidan his qilish
Mirkamol muammoni shunchaki so‘rovnoma o‘tkazib o‘rganmadi. U ko‘pchilik startap asoschilari qilmaydigan ishga qo‘l urdi: Shimoliy Amerikaning eng yirik tarjima kompaniyasi — LanguageLine Solutions’ga tarjimon bo‘lib ishga kirdi.
Ikki oy davomida u 80 dan ortiq real qo‘ng‘iroqlarni qabul qildi. U jonli tarjimaning qanchalik og‘ir yuk ekanligini o‘z tanasida his qildi: bir vaqtning o‘zida eshitish, tarjima qilish, gapirish va murakkab atamalarni eslab qolish. U boshqa tarjimonlarning noqulay dasturlar bilan qanday qiynalayotganini ko‘rdi.
Intercall’ning har bir funksiyasi ana shu tajribadan kelib chiqib yaratildi. Masalan, seans oldidan 600 tagacha maxsus atamani yuklab olish imkoniyati — bu Mirkamolning kamyob dori nomlarini eslolmay qiynalganidan kelib chiqqan. Kechikish (latency) 200 millisekunddan oshmasligi kerakligi ham bejiz emas — chunki salgina kechikish bo‘lsa, tarjimonlar dasturdan foydalanmay qo‘yishardi.
"Biz Intercall'ni texnik xususiyatlar ro'yxatidan qurmadik. Biz uni o'sha kursida o'tirib qurdik. — Bahodir Rajabov"
Desktop ilova — asosiy burilish
2025-yil boshida Intercall’ning birinchi versiyasi chiqdi. Bir haftada yozilgan oddiy veb-sayt edi. Mijozlar darhol paydo bo‘ldi, lekin brauzerda ishlashning o‘z cheklovlari bor edi: ovoz yozish sifati past, tezlik esa barqaror emasdi.
Lekin "sarafan radiosi" o‘z ishini qildi. Tarjimonlar bir-biriga tavsiya qila boshlashdi. Telegram guruhlar va LinkedIn orqali xabar tarqaldi.
Haqiqiy burilish nuqtasi esa Desktop ilovasi yaratilganda sodir bo‘ldi. Bahodir C++ tilida to‘g‘ridan-to‘g‘ri operatsion tizim bilan ishlaydigan dastur yozdi. Bu dastur Zoom, Teams yoki Google Meet’dagi ovozni hech qanday brauzer kengaytmasisiz, "bot"larsiz va ekran ulashishsiz (screen sharing) to‘g‘ridan-to‘g‘ri "ushlab olardi".
Natija: Ovozni olish, taniy olish, tarjima qilish va ekranga chiqarish — hammasi bo‘lib bor-yo‘g‘i 130 millisekundvaqt oladi. Bu bozordagi har qanday raqobatchidan 3-10 barobar tezroq degani.
"Tezlik — eng muhimi," — deydi Bahodir. "Yarim soniya kechikish bo‘lsa ham, matn gapiruvchidan ortda qoladi va foydasizga aylanadi. 130 millisekundda esa bu xuddi zudlik bilan sodir bo‘layotgandek tuyuladi."
Gigantlarni o‘z maydonida yengish
Yaqinda Intercall jasur bir qadam tashladi: ular o‘z tizimlarini dunyoning eng yirik kompaniyalari — OpenAI, Google, AWS, Microsoft, NVIDIA va boshqalar bilan solishtirib, natijalarni e’lon qilishdi.
Sinov 60 ta tilda o‘tkazildi va Intercall ko‘pchilik tillarda yaqqol ustunlik qildi:
Ingliz tili: 6.5% xatolik (OpenAI’da 10.5%) — 38% aniqroq.
Ispan tili: 5.3% xatolik (OpenAI’da 14.5%) — 63% aniqroq.
Xitoy tili: 6.6% xatolik (Deepgram’da 94.4%). Bu xato emas, haqiqatan ham 14 barobar aniqroq.
Varshavadagi kvartirada o‘tirgan ikki o‘zbek yigiti milliardlab dollar sarflaydigan kompaniyalarni ortda qoldirdi. Ba’zan eng zo‘r mahsulotni muammoni chin dildan tushungan insonlar yaratadi.
Bu qanday ishlaydi?
Tasavvur qiling, siz Xyustondagi tibbiy tarjimonsiz. Zoom orqali kardiologiya bo‘yicha konsultatsiyaga kiryapsiz. Oldindan Intercall’ga "yurak kasalliklari lug‘ati"ni yuklab qo‘yasiz.
Bemor ispan tilida gapirishni boshlaydi. Intercall hech qanday qo‘shimcha harakatsiz Zoom’dan ovozni oladi va sizga bir zumda ispancha matnni va uning inglizcha tarjimasini ko‘rsatadi. Shifokor ingliz tilida javob berganda ham xuddi shunday.
Siz baribir tarjimonsiz, qarorlarni siz qabul qilasiz, madaniy nozikliklarni siz tushunasiz. Lekin endi sizda ishonchli yordamchi bor. Qiyin dori nomi aytilganda, u ekranda to‘g‘ri yozilgan holda paydo bo‘ladi.
"Bu xuddi ikkinchi uchuvchi (co-pilot) bilan ishlashga o‘xshaydi," — deydi TransPerfect’da ishlovchi bir tarjimon. "Samolyotni hali ham men boshqaryapman, lekin endi menda zamonaviy asboblar bor."
Hozirgi holat va kelajak
Ishga tushganiga bir yil bo‘lmasdan:
500+ mijoz (10 dan ortiq davlatda);
30,000+ tarjima sessiyalari;
Oyiga 8,000 soat audio qayta ishlanmoqda;
Dunyodagi eng yirik 3 ta tarjima kompaniyasi (LanguageLine, TransPerfect, Propio) tarjimonlari ushbu platformadan foydalanmoqda.
Intercall shuningdek, eng qat’iy talablar qo‘yiladigan sohalarda — tibbiyot (HIPAA), sud va huquqni muhofaza qilish organlarida ham ishlatilmoqda. Ma’lumotlar shifrlangan, hech qanday audio tashqariga chiqib ketmaydi.
Keyingi reja nima?
Bahodir va Mirkamolning maqsadi katta. Ular hozircha tarjimonlarga yordam berishmoqda, lekin uzoq muddatli maqsad — to‘liq AI-tarjimon darajasiga chiqish.
"Biz yordamchi sifatida boshladik," — deydi Bahodir. "Biz ishonchni oqlaymiz, aniqlikni isbotlaymiz. Vaqti kelib, AI butun ishni o‘zi bajarishi mumkin bo‘ladi. Lekin ishonchni qozonish bosqichini o‘tkazib yuborib bo‘lmaydi. Boshqalar shunda xato qilishdi."
Hozircha esa Intercall o‘zi yaratgan yangi kategoriyada yakkayu yagona: tarjimonlarni yo‘q qilishga emas, ularni kuchaytirishga qaratilgan sun’iy intellekt.
Bahodir Rajabov va Mirkamol Shonazarov — O‘zbekistonlik asoschilar, Polshaning Varshava shahrida faoliyat yuritmoqda.
Muallif: Sher-Ali Bo'riboyev
Комментарии